![](https://ozgurgelecek52.net/wp-content/uploads/2023/05/Ekran-Resmi-2023-05-07-OS-2.24.36-780x470.png)
2014’te Rusya’nın Kırım’ı ilhak etmesinden ve 2015’te Suriye’deki savaşa resmen girmesinden bu yana hibrit savaş hakkında çeşitli taraflardan haberler yapılmakta ve tartışılmaktadır. Bu terimin tanımı, NATO ve Rusya arasında farklılık göstermektedir.
NATO, hibrit savaş araç ve taktiklerinden bahsediyor yani düzenli ve düzensiz siyasi, ekonomik, medya, yıkıcı, istihbarat, siber ve askeri savaş biçimlerinin bir kombinasyonundan. Bu şekilde savaş ve barış arasındaki sınır bulanıklaşacak ve gri alanda bir savaş yürütülecektir. Savaşan tarafların temel güdülerinden biri, (uluslararası) yasal ve sözde ahlaki olarak kınanabilir eylemlerin hesap verebilirliğini imkansız kılmaktır. Çoğu zaman savaşa kendi katılımları bile gizlenmek istenir. Bu tanım; savaşın araçlarına, taktiklerine ve teknolojisine odaklanırken stratejik hedeflerine daha az odaklanmaktadır.
Rusya ise hibrit savaşı hedefleriyle tanımlanan bir askeri doktrin olarak görmektedir. Onlara göre hibrit savaş araçları, hibrit savaşa dönüşmeden farklı stratejilerde kullanılabilir. Ancak hibrit savaş, uygulayıcı devletin, kinetik operasyonlar da dahil olmak üzere tüm savaş araçlarını enformasyon kampanyası altına yerleştirmesi ve böylece düşman güçlerini tamamen yok etmek zorunda kalmadan etki alanlarını artırmak için hedef devletin uzun vadede hükümetini ve stratejik yönelimini belirleme yeteneğini kazanmanın yanısıra kendi ideolojisini, değerlerini, çıkarlarını ve onlara göre kaynakların adil dağılımı fikirlerini hedef devlete kabul ettirme amacını gütmesi anlamına gelmektedir. Dolayısıyla hibrit savaş, küresel hegemonya mücadelesinde bir savaş doktrinidir. Aşağıdaki bölümde esas olarak Rusya’nın hibrit savaş doktrinine atıfta bulunmaktadır, ancak benzer teknikler diğer emperyalist devletler tarafından da kullanılmaktadır.
Rusya’nın askeri doktrini
Rusya hibrit savaşları “gri alanda” bir savaş aşaması ya da savaş tekniklerinin bir toplamı olarak değil daha çok konvansiyonel güçlerin kullanımını içeren genel bir hükümet meselesi olarak görmektedir. Açıklamalarında Batı’nın Rusya’ya karşı devam eden hibrit savaşından bahsediyorlar. Örneğin Suriye ve Ukrayna’daki savaşları Batı’nın kendisine karşı yürüttüğü bu hibrit savaşın içine yerleştiriyorlar. Kremlin’e göre Batı’nın Sovyetler Birliği’ne karşı yürüttüğü soğuk savaşın yerini Rusya’ya karşı yürütülen hibrit savaş almıştır. Bu yeni savaş biçimi artık ideolojiler savaşıyla ilgili değil ama yine de küresel üstünlükle ilgilidir. Her zaman size karşı yürütülen bir savaşın içinde olduğunuz ve bu nedenle kendinizi savunmak zorunda olduğunuz, böylece her türlü eylemi meşrulaştırdığınız şeklindeki propaganda stratejisi yeni bir şey değildir. Yazılarında hibrit savaş ve yeni tip savaş terimleri sıklıkla benzer şekilde kullanılmakta, 21. yüzyılın hakim doktrini olarak görülmekte ve savaşların geleceğini belirlemektedir. NATO, en azından 2022’de Ukrayna’nın yeniden işgaline kadar, “rekabetçi alanda bir çatışmadan” söz ederken Rusya bu çatışmayı hibrit savaş olarak adlandırmaktadır. ABD’nin küresel olarak hala lider konumda olması, çatışmanın farklı isimlerle anılmasının ve farklı propaganda stratejilerinin nedenidir.
Hibrit savaşların özellikleri
Hibrit savaş taktikleri, savaşlar var olduğu sürece var olmuştur. Savaşlar hiçbir zaman kinetik operasyonlarla sınırlı kalmamıştır ve M.Ö. 500’lü yılların başlarında askeri stratejist Sun Tzu “Düşmanı savaşmadan alt etmek becerinin zirvesidir” diye yazmıştır. Soğuk Savaş dönemindeki büyük silahlanma, Sovyetler Birliği’nin nihai çöküşü ve Rusya Federasyonu’nun kurulmasından sonra savaş teknolojisi ve savaşın evrim geçirmesi ve emperyalist saldırılarını sürdürmek ve genişletmek için yeni stratejiler oluşturulması gerekiyordu. Bu süreçte ve teknolojideki hızlı ilerlemelerle birlikte hibrit savaşı tanımlayan özellikler oluştu. Bir yandan, daha önceki savaşlarda konvansiyonel olmayan araçlar konvansiyonel olanlara hizmet ederken, hibrit savaşlarda bu durum tersine dönmüştür. Dolayısıyla kinetik operasyonların enformasyon kampanyalarına hizmet etmesi ve onlara tabi olması beklenmektedir.
Toplumun tüm sektörleri, yani hükümetin tüm sektörleri savaşta yer almaktadır ve bu da bir yandan yatay bir görev dağılımı, diğer yandan da çeşitli hükümet sektörlerinin birbirleriyle hassas bir şekilde koordine edilmesi gerektiğinden (komuta) yapılarının merkezileştirilmesini gerektirmektedir. Diğer şeylerin yanı sıra siyaset, ekonomi, diplomasi, askeri, moral, psikoloji ve enformasyon araçları eş zamanlı ve koordineli bir şekilde kullanılır. Elbette bu yeni bir şey değildir ancak hibrit savaşta farklı alanlar birbirlerine yatay olarak görülür ve diğer stratejilerden belirli bir değişiklik olan konvansiyonel olmayan savaş tekniklerine güçlü bir odaklanma vardır. Toplumun bir bütün olarak teknolojikleşmesi savaşmak için yeni alanlar açmış ve düşmana sürekli bir yakınlık ve erişilebilirlik yaratmıştır.
Fiziksel olarak karşılaşmak zorunda kalmadan bu sürekli saldırı olasılığı, hibrit savaşın tanımlayıcı bir parçası olan yeni bir savaş alanı açmıştır. Siber uzay, hedef devletin merkezi altyapılarına, yasal, ahlaki ya da fiziksel büyük riskler olmaksızın girilebilecek bir kapı açmıştır. Sosyal medya, yaygın dezenformasyon kampanyaları ve aynı zamanda kişiselleştirilmiş manipülasyon için bir fırsat sunmaktadır. Medya, STK’lar ve din üzerindeki kontrolü ve bu alanlarda dezenformasyonun hedefli kullanımını içeren psikolojik ve enformasyon savaşındaki üstünlük, yeni savaşın önemli bir bileşenidir ve günümüzde sosyal medyanın hedefli kullanımıyla da yakından bağlantılıdır. Bunlar aracılığıyla kafa karışıklığı, propaganda ya da manipülasyon yaratılmakta ve bu da uygulayıcı devletin çıkar ve hedeflerine hizmet etmektedir.
Savaş her zaman teknik ve teknolojilerin geliştirilmesi için bir itici güç olmuştur, bu nedenle hibrit savaş da yeni bir hız ve hassasiyete olanak tanıyan en modern silah teknolojilerinin kullanımıyla karakterize edilir ve bunun karşılığında bilgi, bunların hedefli kullanımı ve koordinasyonu için temel oluşturur. Bu yeni silah sistemleri sayesinde belirli hedefler, özellikle de düşman devletin altyapısı hedef alınabilmekte ve imha edilebilmektedir. Teknolojinin yeni olanakları taarruz için geçerlidir, ancak kişinin kendini savunması gereken başka alanlar da vardır. Örneğin, internete erişimin sahadaki askerler için operasyonların önemli bir parçası haline geldiği ve birçok modern silah sisteminin internete erişime ihtiyaç duyduğu gözlemlenebilir. Ancak bu aynı zamanda internetin güvenliğini sağlayacak altyapının zayıf bir nokta haline geldiği ve düşman kuvvetlerinin akıllı telefonlarını kullanarak askerlerin yerini tespit edip onları hedef alabileceği anlamına da gelmektedir.
Hibrit savaşın bir diğer özelliği de operasyonlarda vekil güçlerin, özel askeri şirketlerin ve paralı askerlerin kullanılmasıdır. Bunlar bir yandan daha ucuzdur, diğer yandan enformasyon kampanyası ve propagandada hedef alınabilir ya da ihmal edilebilirler; operasyonel hedeflere ulaşırken devletin katılımını gizlemek daha kolaydır. Vekil güçlerin zayıf yönü yine de kendi manevra alanlarına sahip olmaları ve işbirliği artık kendileri için doğru olmadığında başka devletlere katılabilmeleridir; bu koşullar altında koordinasyon ve uzun vadeli planlama zorlaşabilir. Dahası, vekil güçlerin yaygın kullanımı sivil ve askeri güçler arasında bir bulanıklığa yol açmaktadır.
Bir diğer nokta ise ayaklanmaların provoke edilmesi; kitlesel protestolar başlatılmasa bile her halükarda çeşitli araçlarla yönlendirilmeye ve kendi politikaları tarafından domine edilmeye çalışılıyor. Bu çabanın başarısı ya da başarısızlığı da devrimci, demokratik hareketlerin örgütlenmesinde yatmaktadır.
Hibrit savaş saldırgan bir askeri doktrindir, odak noktası savunma ve devletin ya da topraklarının savunulması değil, emperyalist rekabette ayakta kalmak için farklı stratejik bölgelerde aktif etki ve müdahaledir. Hedef devletin tüm nüfusunu kapsayan ve onları sadece işçi ya da asker olarak değil, toplumun her kademesinde savaşın nesnesi haline getiren bir stratejidir.
Ukrayna’da hibrit savaş
Rusya’nın Ukrayna’daki hibrit savaşı en geç 2014 yılında “yeşil adamlar” olarak adlandırılan ve Rus bayrağı altında savaşmayan Rus askerlerinin Kırım’ı ilhak etmesiyle başladı. Bu hamle, Ukrayna hükümetinin Avrupa Birliği ile ortaklık anlaşmasını reddetmesinin ardından başlayan kitlesel protestoların ardından geldi. İki emperyalist blok olan Rusya ve NATO arasında stratejik bir konuma sahip olan Ukrayna için mücadele daha önce de başlamıştı. Kırım’ın işgali ve Moskova destekli ayrılıkçıların Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetlerini ilan etmesiyle birlikte Rusya, hibrit savaşta yeni bir katman açmış oldu.
Aynı zamanda, son yıllarda enformasyon kampanyaları, Ukrayna altyapısının siber alanına saldırılar ve sosyal medyada manipülasyon yoluyla nüfuz kazanmaya ve hükümeti zayıflatmaya çalıştı. Şubat 2022’den bu yana Putin, hibrit savaşta yeni bir sayfa açtı. Ukrayna’daki savaş, hibrit savaşın durumun gidişatına bağlı olarak nasıl yoğunlaşabileceğini ve uzun bir süre boyunca farklı şekillerde yürütülebileceğini gösteriyor. Hibrit savaşta konvansiyonel birlikler de emperyalistlerin savaşına hizmet edebilecek bir araç olarak görülüyor.
Rusya’nın deneme sahası Suriye
Rusya’nın hibrit savaşının bir başka örneği de 2015’ten bu yana Suriye’de resmi olarak konuşlanmasıdır. Rusya’nın savaşa girmesi, yeni savaş ve hibrit savaş nosyonlarını test edip geliştirebilecekleri deneysel bir alan açtı. Rusya Suriye’deki savaşa resmen girmeden bir yıl önce, Ukrayna’da Kırım’ın ilhak edildiği yıl yani 2014’te, pek çok kurum ve birimin biraraya getirildiği ve savunmanın kontrol ve koordinasyonunun merkezileştirildiği Ulusal Savunma Kontrol Merkezi’ni kurdu. Bu merkez ilk kez Suriye ve Ukrayna’daki operasyonlarda kullanıldı ve işlevselliği doğrulandı. Rusya’nın hibrit savaşının merkezi bir unsurunu temsil etmektedir.
Bu merkezden çeşitli bilgiler toplanacak ve operasyonlar koordine edilecektir. Ukrayna’da olduğu gibi Suriye’de de çeşitli güçlerin, müttefik vekillerin, paralı askerlerin ve diğer silahlı grupların koordinasyonu enformasyon kampanyaları açısından önemliydi çünkü bir yandan daha ucuza mal oluyor, bazı operasyonlara katılımlarını gizleyebiliyor ve resmi Rus askerlerinin kaybını en aza indirebiliyorlardı. Bu şekilde, amaçları için nüfusun yoksul tabakasından yerel askerler toplayabildiler ve kendi askerlerini tehlikeye atmak zorunda kalmadılar. Aynı zamanda, çeşitli gruplar ve şirketler kendi çıkarlarını da gözettikleri ve belli bir noktaya kadar bağımsız hareket edebildikleri için bu koordinasyon zor oldu. Ancak bu süreçte, Rus devletinin faşist paralı asker grubu Wagner ile 2014’te Kırım’da ve 2015’te Suriye’de başlayan ve bugün Rusya’nın savaşlarında aktif ve önemli bir rol oynamaya devam eden uzun süreli bir işbirliği ortaya çıktı.
Suriye’deki savaş sırasında Rusya 600 kadar yeni silah ve teçhizatı test etti ve yarı otonom silahlar ile yapay zekaya sahip silah sistemlerini daha da geliştirmek için veri ve deneyim topladı. Özellikle akıllı silah sistemleri olarak adlandırılan sistemlerin geliştirilmesinde gerçek savaşlarda veri toplanması büyük önem taşıyor. Rusya için Suriye’deki savaş önemli bir eğitim sahasını temsil ederken, Kremlin hiçbir tatbikatın gerçek savaş deneyimiyle kıyaslanamayacağını ve Suriye’nin Rusya için bir atış poligonu olamayacağını ancak yeni silahların başarıyla test edilebileceğini ifade etti. Öldürülen binlerce insan, yıkılan yüzlerce bina ve yerlerinden edilen 3 milyon Suriyeli, Rusya’nın tekniklerini geliştirmesi için bir veri ve bilgi havuzu oluşturuyor; onlar da enformasyon kampanyalarıyla destekledikleri bu teknikleri terörizme karşı “meşru bir savaş” olarak adlandırıyor.
Savaşa müdahil olmaları sayesinde Esad’ın yönetimini yeniden tesis edebildiler ve bu başarı, propagandaları ve Esad’la işbirliği sayesinde kaynak zengini Ortadoğu’ya erişim sağlayıp oradan genişleyebildiler. Dolayısıyla Rusya’nın Suriye’deki savaşa müdahalesi, hibrit savaş yapbozunun bir parçası olarak anlaşılmalıdır ve emperyalist bloklar arasındaki bu savaş gelecekte Suriye’de, Ortadoğu’da, Ukrayna’da ve diğer birçok yerde farklı düzeylerde, ancak her zaman mülksüz sınıfların aleyhine devam edecektir. Dolayısıyla, Rusya’nın son aylarda Türkiye, Suriye ve İran ile Suriye’nin ve özellikle Rojava özerk bölgesinin geleceği üzerine yaptığı görüşmeler de Rusya’nın hibrit savaşı bağlamında görülmelidir. Görüşmeler Suriye için iyi bir gelecekle ilgili değil ama aynı savaşın diplomatik ayağı. Diplomasiyi ve stratejik hamleleri Ortadoğu’daki gücünü artırmak ve ABD’ye karşı durmak için kullanmakla ilgilidir.
Afrika’da emperyalist saldırı
Rusya Kırım’ı ilhak ederken ve Suriye’deki savaşa resmen girerken, Afrika kıtasında yeni bir emperyalist saldırıya hazırlandı. Örneğin Putin’in yakın bir sırdaşı olan oligark Yevgeny Prigozhin tarafından yönetilen Rus paralı asker grubu Wagner, 2017’den beri Orta Afrika Cumhuriyeti’nde resmi olarak bulunmaktadır. Cumhuriyet altın, elmas ve uranyum gibi değerli madenler açısından oldukça zengin. 2015 yılından bu yana, Wagner Grubu’nun yüzlerce paralı askerle girdiği ve Rusya devletinin resmi olarak sadece birkaç düzine eğitmen gönderdiği bir iç savaş var. Ancak paralı asker grubuyla Rusya cumhuriyette sadece askeri olarak bulunmuyor, doğrudan Putin’e bağlı olan Prigozhinm liderliğinde, STK’larla siyaseti ve toplumu etkiliyor, propagandalarını dağıttıkları ve çeşitli zenginliklerde politikalarını uygulamaya çalıştıkları çeşitli medyaları işletiyorlar. Paralı askerlerle yerli halkın topraklarını çalıyor, onları yerlerinden ediyor ve madenlerde zorla çalıştırıyorlar.
Orta Afrika Cumhuriyeti eskiden bir Fransız kolonisiydi, etkileri şimdiye kadar hala güçlüydü, Rusya’nın siyasi ve medya çalışmaları bu etkiye karşı çalışıyor ve bu bölgedeki güçlerini istikrara kavuşturmayı amaçlıyor. Rusya’nın Afrika’daki hibrit savaşı bu devletle sınırlı değil Sudan, Madagaskar, Libya, Mali ve diğer devletleri de kapsıyor. Orta Doğu’da olduğu gibi, askeri doktrinleri Afrika kıtasındaki güçlerini ve küresel konumlarını güvence altına almak ve geliştirmektir. Bu onların emperyalist güçlerin rekabetine liderlik etme stratejisidir ve 2014’ten beri bu stratejiyle saldırıya geçtiler.
Gelecek daha hibrit hale geliyor
Bilgi üzerindeki güç, veri toplama, farklı çatışma alanları arasındaki akışkan geçişler, küresel hegemonya ve emperyalist güçlerin dünya kaynaklarına erişimi için verilen bu savaşın bir parçasıdır. Soğuk Savaş dönemi, askeri açıdan kitle imha silahlarıyla yoğun silahlanma ile karakterize edilmiştir. Bu silahlanma biçimi sınırına ulaşmıştır, uygulanmaya devam etse bile emperyalist güçler arasındaki savaş bu aşamada devam edemezdi ve evrimleşmek zorundaydı. Teknolojikleşme ve yeni açılan alanlar, yeni mekân ve zaman boyutları ile birlikte hibrit savaş yeni bir savaş stratejisi olarak gelişmiştir. Bu savaşta devletler için halklar, işçiler ve askerlerin yanı sıra, esas olarak teknolojinin hassasiyetine ve dolayısıyla daha fazla etki ve daha iyi kontrole hizmet eden veri ve bilgidir.
Hibrit savaş, egemen sınıfların kendi iktidarları için rekabet halinde olan sömürülen ve ezilen sınıflara karşı savaşıdır. Ukrayna’daki savaş, Suriye’deki savaştan, Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki emperyalist saldırılardan bağımsız görülemez. Suriye’deki işçiler kitleler halinde bu savaşın kurbanı oldular, biriken deneyimlerden Ukrayna’daki insanlar şimdi daha hassas silahlarla öldürülüyor. Rus ve Ukrayna işçi sınıfı emperyalist bloklar için top yemi olarak hizmet ediyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’nde, Sudan’da, Madagaskar’da köylülerin cesetleri üzerinde toprakları yağmalanıyor, orada çıkarılan madenler Ukrayna’daki savaşı finanse ediyor. Rusya, Ukrayna’dan birçok Afrika ülkesine buğday sevkiyatını engelleyerek ve kontrol ederek başka bir nüfuz ve kâr alanını ele geçirmek istiyor. ABD, AB ve Rusya sınırlarında, kaçan ve yerinden edilen insanlar üzerinde en son savaş teknikleri denenmekte ve kapitalist metropollerde, nüfusun geniş çaplı gözetimi yoluyla silahların daha da geliştirilmesi için yeni veriler toplanmaktadır. Sosyal medya ile birlikte, bir yandan bilgiye erişimi daha düşük eşikli hale getiren, diğer yandan insanların kitlesel ve alan çapında manipüle edilmesine ve muazzam veri toplanmasına olanak tanıyan platformlar yaratıldı. Burjuvazinin savaşı toplumun her alanında yürütülmektedir, bu saldırgan bir savaştır ancak bazen ilk bakışta fark edilemez.
Ancak yeni strateji ve tekniklerin bile zayıf noktaları vardır ve zamana karşı koyamayacaklardır. Emperyalist saldırılara karşı direniş birçok yerde kıpırdanıyor. Emperyalist saldırılara rağmen Rojava 10 yılı aşkın bir süredir kendini başarıyla savundu ve devrimi geliştirdi. Sudan’da binlerce kişi son yıllarda defalarca sokaklara döküldü, emperyalist güçler tarafından yönetilen yozlaşmış hükümete karşı çıktı ve baskı ve sömürünün olmadığı bir gelecek için mücadele etti. Rusya’da da savaş kışkırtıcılığına ve askeri lojistiğe karşı sabotaj ve direniş eylemleri tekrar tekrar duyulmaktadır. Emperyalist saldırılara karşı verilen uluslararası mücadelede ezilen ve sömürülen sınıfların gücü yatmaktadır. Emperyalistlerin hibrit savaşında nesne değil, kurtuluş mücadelesinde özne olalım.